Các loại ống kính máy ảnh

Có thể nói rằng ống kính không là tất cả, nhưng là gần như tất cả nếu muốn có một tấm ảnh đẹp. Nắm bắt được thị hiếu của người tiêu dùng, các nhà sản xuất đã mang đến nhiều lựa chọn khác nhau phù hợp với túi tiền và nhu cầu của người chơi ảnh.

Có bao giờ bạn tự hỏi thế nào là một tấm ảnh đẹp? Màu sắc, độ sắc nét hay tính chi tiết của đối tượng? Thực tế, có hàng ngàn thứ định nghĩa chất lượng của bức ảnh mà chúng ta không thể liệt kê hết được. Tuy nhiên thứ quyết định tất cả lại chính là ống kính. Không có gì phải bàn cãi, chắc chắn một ống kính máy cao cấp sẽ cho ra những tấm ảnh chất lượng hơn, ấn tượng hơn các loại ống trung cấp hoặc bình dân khác.

Chắc chắn một điều, khả năng tài chính của chúng ta không thể nào đủ dư dả để mua về cho mình tất cả các loại ống kính có trên thị trường. Cho nên khi đi mua ống, điều đặc biệt quan trọng là bạn phải định nghĩa được thể loại ảnh mà bạn muốn theo đuổi (và dĩ nhiên, tình hình tài chính của bạn nữa). Bởi vì không có ống kính nào là vạn năng, cho nên ta cần phải cân bằng ưu/nhược điểm của từng loại ống và chọn cho mình loại phù hợp nhất.

Bài viết sau đây sẽ cung cấp cho bạn một số kiến thức, qua đó giúp bạn lựa chọn được loại ống kính phù hợp với nhu cầu của mình, cả về mặt nghệ thuật cũng như thực tiễn.

Phân loại ống kính máy ảnh

camera-lenses

Trong nhiếp ảnh, có hàng loạt các loại ống kính khác nhau được thiết kế nhằm sử dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, nhiều mục đích khác nhau. Về tương đối, ta có thể phân loại chúng thành các kiểu sau:

Ống kính tiêu chuẩn (Standard Lens – Fixed Lens)

standard-lens

Ống kính tiêu chuẩn (hay còn gọi là ống fix) là loại ống kính có tiêu cự tầm trung nằm trong khoảng xung quanh 50mm. Dòng ống này có góc nhìn xấp xỉ tương đương với góc nhìn của mắt người, giúp chúng cho ra hình ảnh giống như những gì ta thấy.

Ống kính tiêu chuẩn luôn luôn có chiều dài tiêu cự cố định và khẩu độ rộng. Nhờ đó chúng có khả năng hoạt động hiệu quả ngay cả trong môi trường ánh sáng yếu. Loại ống này phổ biến trong ảnh chân dung, ngoài ra còn có thể sử dụng trong ảnh phong cảnh.

Ống Macro

macro-lens

Ống kính Macro là loại ống được thiết kế chuyên biệt cho việc chụp cận cảnh. Chúng có cấu tạo khác với các dòng ống thông thường, khiến cho ảnh chụp có độ sắc nét và tương phản cao.

Ống Macro rất hữu hiệu trong việc chụp những vật thể ở khoảng cách siêu gần. Đối tượng thường được xuất hiện trong ảnh macro là côn trùng, động vật, cây cỏ…

Ống kính Tele

telephoto-lens

Ống kính tele là loại ống có dải tiêu cự dài và cho phép phóng lớn hình ảnh. Dựa vào đặc điểm đó, người chụp có thể thu được hình ảnh đối tượng ở rất xa. Nhìn chung, loại ống này thường to và nặng hơn các ống khác, mặc dù công nghệ hiện đại đã làm cho chúng trở nên nhỏ gọn và dễ sử dụng hơn.

Ống tele thường được sử dụng trong các chủ đề ảnh khi bạn không thể tiếp cận đối tượng, như ảnh động vật hoang dã hoặc ảnh thể thao. Chúng cũng thường được sử dụng trong ảnh chân dung nhờ ưu điểm ảnh chụp tự nhiên và ít bị bóp méo.

Ống kính góc rộng (Wide)

wide-angle-lens

Ống góc rộng là loại ống có chiều dài tiêu cự ngắn. Dòng ống này sở hữu góc chụp rộng hơn so với ống kính tiêu chuẩn, vì thế cho phép người chụp có khả năng bao quát một khoảng không gian rộng hơn. Một loại ống góc siêu rộng khác, được biết đến với tên gọi ống mắt cá còn có thể chụp được hình ảnh xung quanh 180 độ, mang đến cho người xem những bức ảnh thú vị.

Dòng ống này là công cụ đắc lực cho những ai muốn chụp ảnh phong cảnh, nội thất, và những chủ điểm không thể gói gọn trong khung hình của những ống kính thông thường. Đặc biệt, ống kính mắt cá còn được sử dụng để chụp các hoạt động thể thao như lướt ván. Nhờ khả năng vo tròn hình ảnh, chúng truyền tải cảm giác sống động đến với người xem.

Ống chuyên dụng

Ngoài những dòng ống phổ thông nói trên, có một số ống kính được chế tác đặc biệt phục vụ cho những nhu cầu ít phổ biến hơn. Chúng bao gồm ống kính góc nghiêng (tilt-and-shift) để kiểm soát góc chụp, ống kính nét mỏng (soft-focus) dùng cho ảnh chân dung, và ống hồng ngoại để thu những ánh sáng nằm ngoài vùng quang phổ.

Các dòng ống chuyên dụng này được sử dụng để tạo ra một số hiệu ứng đặc biệt cho hình ảnh. Chính vì thế cho nên chúng hiếm khi được sử dụng. Tuy nhiên, chúng có thể trở nên rất hữu ích nếu như bạn muốn những tấm ảnh của mình sở hữu phong cách riêng.

Ống phụ kiện (ống kit)

Nhiều đại lý phân phối cung cấp các gói máy ảnh, trong đó thân máy được bán kèm theo một, hai ống kính, gọi là ống “khởi đầu” hay ống “phụ kiện”. Chúng rất thích hợp cho những người mới bắt đầu làm quen với máy ảnh, tuy nhiên chúng thường rẻ và cho chất lượng hình ảnh không đẹp bằng các dòng ống kia. Đổi lại, chúng có thể sử dụng cho rất nhiều mục đích.

Loại ống này chỉ tốt trong thời gian đầu – khi mà bạn cần làm quen với các thao tác máy ảnh. Sau khi đã trở nên có kinh nghiệm, hãy tính đến việc lựa chọn một ống kính khác. Tin hay không tùy bạn, chất lượng ảnh của chúng không hơn những tấm ảnh chụp từ điện thoại ra đâu.

Tiêu cự

Đặc tính quan trọng nhất của ống kính nằm ở chiều dài tiêu cự. Thông số đó cho biết đó là loại ống gì, cũng như chủ đề phù hợp của ống. Chiều dài tiêu cự có thể chỉ nhỏ tầm vài milimet, song có khi tới hơn 1 mét. Ta có thể phân loại các ống một cách tương đối như sau:

Bảng phân loại
Chiều dài tiêu cự Loại ống Chủ đề
8mm – 24mm Ống góc siêu rộng Ảnh siêu rộng, bầu trời, mỹ thuật
24mm – 35mm Ống góc rộng Nôị thất, kiến trúc, phong cảnh
35mm – 85mm (phổ biến : 50mm) Ống tiêu chuẩn Chân dung
85mm – 135mm Ống tele ngắn Chân dung, thể thao cự ly gần
135mm – 300mm Ống tele dài Thể thao cự ly xa, hoạt động
300mm+ Ống siêu dài Thiên nhiên hoang dã, thiên văn

Thông số cắt cúp (crop factor)

Tiêu cự được ghi trên ống kính là loại tiêu cự được tính theo cảm biến ảnh full-frame 35mm. Hầu hết các loại máy có bán trên thị trường đều có cảm biến nhỏ hơn (crop-frame), vì thế cho nên chúng lấy bớt đi một phần hình ảnh. Khi chụp ảnh bằng máy crop-frame, ảnh như được zoom gần hơn so với ảnh chụp bởi máy full-frame.

Vì thế, bên cạnh tiêu cự chuẩn, còn tồn tại song song một thuật ngữ khác. Đó chính là tiêu cự hiệu quả, được quy định bởi thông số cắt cúp. Loại tiêu cự này được tính bằng cách nhân tiêu cự chuẩn với thông số cắt cúp. Lấy ví dụ với máy ảnh Nikon D90, thông số cắt cúp của máy là 1.5. Như vậy có nghĩa với ống kính tiêu cự 50mm khi lắp vào máy Nikon D90 sẽ hoạt động tương đương với ống ống 50×1.5 = 75mm.

Ống fix và ống zoom

Ống fix là loại ống kính có tiêu cự cố định, trái ngược với nó là ống zoom (là loại ống mà ta có thể điều chỉnh tiêu cự). Mỗi ống đều có những thuận lợi và khó khăn riêng.

Dòng ống fix thường có chất lượng quang học tốt hơn, sở hữu khẩu độ lớn hơn khiến cho ta có thể thao tác tốt ngay cả trong môi trường ánh sáng yếu. Do không bao gồm các bộ phận chuyển động nên chúng nhẹ và rẻ hơn.

Với ống zoom, nhờ sở hữu dải tiêu cự dài chúng khiến cho người chụp linh hoạt hơn khi cần phải thao tác với nhiều loại đối tượng tại cùng một thời điểm.

Việc lựa chọn giữa 2 dòng ống này tùy thuộc vào kinh nghiệm và đối tượng mà bạn muốn chụp. Nếu bạn là người mới bắt đầu, ống zoom có thể là lựa chọn hiệu quả hơn khi cho phép bạn thực hành với nhiều loại tiêu cự khác nhau. Tuy nhiên, với những nhiếp ảnh gia có kinh nghiệm thì chất lượng hình ảnh đạt được từ ống fix khiến cho chúng trở nên đáng giá hơn, qua đó có thể châm chước phần nào cho sự bất tiện của chúng.

Khẩu độ

Khẩu độ của ống kính là thứ quyết định lượng ánh sáng đi vào máy mỗi khi ta bấm nút chụp. Thông thường, các ống có khẩu độ lớn (thông số f nhỏ) thường được ưa chuộng hơn, bởi vì chúng có khả năng chụp trong nhà hoặc những nơi có ánh sáng yếu. Khẩu độ lớn cũng giúp cho ta có thể chụp ảnh với tốc độ nhanh hơn, điều này thực sự cần thiết khi ta muốn chụp các vật thể di chuyển nhanh hoặc khi cần chống rung cho máy. Khẩu độ của ống được kí hiệu là F và được in lên trên ống kính.

Nhược điểm nho nhỏ của dòng ống có khẩu độ lớn là giá thành của chúng tương đối cao, thậm chí cao hơn rất nhiều so với các loại ống thông thường. Điều này đặc biệt đúng với những ống tele có tiêu cự dài. Đôi khi chỉ chênh nhau một nấc khẩu độ thôi đã làm tăng gấp đôi giá ống kính.

Lấy nét

Hầu hết các dòng ống kính máy ảnh hiện đại đều có cơ cấu lấy nét tự động được thiết kế sẵn bên trong ống. Tuy nhiên cũng có những loại ống sử dụng phương pháp lấy nét tay.
Những ống kính có lấy nét tự động được kí hiệu là AF, trong khi lấy nét bằng tay được kí hiệu là MF. Những ống hỗ trợ cả 2 kiểu lấy nét kí hiệu là MF/AF và có cần chuyển chế độ gắn trên ống kính.

Một vài kiểu ống kính tích hợp hệ thống lấy nét tiên tiến hơn nhằm đạt được mục đích riêng. Lấy nét câm (silent) được sử dụng trong ảnh macro để tránh đánh động đến chủ thể (côn trùng, động vật…). Lấy nét trong nghĩa là bên ngoài ống được giữ nguyên trong khi máy tự động bố trí lại các thấu kính phía bên trong ống. Kĩ thuật này cũng được sử dụng trong ống macro để đạt được mục đích tương đương.

Chống rung

Khi chụp ảnh với tốc độ màn trập chậm, chỉ một dịch chuyển nhỏ cũng có thể khiến cho ảnh bị mờ nhòe. Hệ thống chống rung được thiết kế để khắc phục nhược điểm này, làm cho hình ảnh trở nên sắc nét hơn, đồng thời cho phép bạn sử dụng tốc độ màn trập chậm hơn ngay cả khi không có tripod (đế 3 chân). Chống rung được kí hiệu trên ống là IS (Canon) hay VR (Nikon). Những dòng ống này đều hỗ trợ chống rung.
Ống kính hỗ trợ chống rung thường sẽ cho bạn thêm 2 đến 4 nấc phơi sáng, đồng nghĩa với cho phép phơi sáng thêm lâu hơn 4 đến 16 lần mà không làm giảm đi chất lượng hình ảnh. Điều này rất hữu ích khi chụp ảnh trong môi trường thiếu ánh sáng hoặc khi cầm máy trên tay. Đồng thời khi chụp vật ở xa, chống rung cũng đem lại hiệu quả tốt.

Tương thích

Tất cả các loại ống kính khác nhau đều được gắn với camera thông qua giá lắp. Giá lắp có thể là dạng lưỡi dao, dạng xoắn ốc…với những độ ma sát khác nhau, nhằm thực hiện mục đích chung là cố định ống và thực hiện kết nối điện tử giữa ống và thân máy.

Mỗi hãng máy ảnh đều có thiết kế riêng. Chính vì thế cho nên mặc dù trông rất giống nhau, ta không thể trao đổi các ống kính với nhau được. Vậy nên khi đi mua ống, bạn hãy kiểm tra xem ống có thể lắp được vào máy hay không. Vì trên thực tế, các dòng ống của các nhà sản xuất lớn như Nikon và Canon chỉ có thể lắp trên thân máy chính hãng, xung quanh vẫn có những nhà sản xuất thứ ba cung cấp ống kính có thể lắp trên nhiều thân máy khác nhau (dựa vào việc hỗ trợ các giá lắp khác nhau).

Kích thước và khối lượng

Nhìn chung, mục đích chính của việc lựa chọn ống kính là để phục vụ nhu cầu, cũng như sở thích chứ không mấy ai quan tâm đến kích thước, cũng như khối lượng. Nhưng đây sẽ là những tiêu chí cần thiết trước khi đi tới lựa chọn cuối cùng.

Như đã đề cập ở trên, yếu tố quyết định chính là chiều dài tiêu cự ống. Ống có tiêu cự càng dài thì càng to và nặng hơn. Khẩu độ càng lớn cũng đòi hỏi cấu trúc phức tạp và cũng làm cho ống nặng hơn. Những chức năng đi theo như lấy nét câm hoặc lấy nét trong cũng đồng thời làm tăng thêm khối lượng, đặc biệt với những ống  có tiêu cự lớn.
Nếu bạn dự định luôn giữ máy trên tay mỗi khi chụp, một ống kính có khối lượng vừa phải sẽ là lựa chọn tốt vì dễ mang theo, và không khiến cho bạn bị đau, mỏi cánh tay khi phải giữ máy trong thời gian quá lâu. Với những ống kính nặng hơn (đôi khi cũng cần thiết), bạn nên hỗ trợ bằng việc sử dụng tripod hoặc monopod.

Kích thước của ống cũng sẽ là một vấn đề khi bạn muốn mang máy theo mỗi khi đi du lịch. Sẽ rất khó khăn để bỏ nó vào túi, hoặc đem lên máy bay nếu diện tích không cho phép. Đáp ứng nhu cầu này, nhà sản xuất cũng có những ống kính tương đương có cùng thông số nhưng nhỏ và nhẹ hơn, song cũng đắt hơn. Nếu khả năng tài chính cho phép, nên cân nhắc đến kích thước và khối lượng khi đầu tư ống kính.

Mua ống kính

Hãy bắt đầu với việc liệt kê ra những chủ đề mà bạn muốn theo đuổi. Có thể chỉ là một chủ đề – “chân dung” hay nhiều chủ đề – như “chân dung và thể thao”. Sử dụng bảng như đã đề cập phía bên trên để lựa chọn cho mình dải tiêu cự phù hợp nhất. Nếu chủ đề của bạn quá rộng – như “nội thất và thiên nhiên hoang dã”, bạn sẽ khó lòng tìm được một ống kính có thể đáp ứng đủ cả hai.

Tiếp theo, hãy nghĩ tới hoàn cảnh ánh sáng mà bạn sẽ thực hiện việc chụp ảnh. Hãy nghĩ tới cả trường hợp xấu nhất, điều đó giúp cho bạn có thể chọn được loại ống thích hợp nhất cho mình. Nếu như bạn cần chụp trong điều kiện ánh sáng yếu (như trong nhà), hãy hướng tới ống có khẩu độ nhỏ nhất là f2.8, hoặc ít nhất f1.8 (nếu tối hơn). Nếu bạn thường xuyên chụp ngoài trời, khẩu độ không quá quan trọng, nhưng cũng được khuyến khích (thời tiết không phải lúc nào cũng đẹp, đúng không?).

Nếu như có bất kì chức năng nào cần thiết cho công việc của bạn, như lấy nét câm, hãy cứ liệt kê ra. Nhưng đừng liệt kê quá nhiều chỉ để cho vui, vì nó sẽ làm tăng chi phí.

Một khi bạn đã liệt kê các tính năng cần thiết, bạn có thể bắt đầu tìm kiếm một ống kính phù hợp nhất với các tiêu chuẩn đặt ra. Hãy tham khảo giá cả trên các cửa hàng online cũng như tham khảo các kinh nghiệm từ những trang forum, cộng đồng nhiếp ảnh. Chịu khó tìm hiểu, đôi khi bạn sẽ tìm được những ống kính tốt với giá cả khá phải chăng. Nhìn chung, nếu bạn đã có máy Canon hoặc Nikon thì bạn nên sử dụng ống của chính những hãng đó. Song cũng có những đơn vị thứ ba như Tamron, Sigma, Tokina cung cấp ống kính với giá rẻ hơn. Bạn cũng có thể cân nhắc việc mua lại ống đã qua sử dụng. Thường thì chúng sẽ rẻ hơn nhưng chất lượng cũng không thể bằng nếu như bạn mua mới.

Cuối cùng, nếu như bạn chưa thể tìm được ống kính vừa ý nằm trong khả năng tài chính của mình, hãy cố chờ đợi. Đừng mua ống rẻ hơn. Hãy tiết kiệm tiền cho đến khi bạn đủ khả năng sắm cho mình loại ống kính mà bạn yêu thích. Ống kính là thứ công nghệ rất khó bị lỗi thời. Đừng mang về một kho ống kính mà bạn không có khả năng, hoặc chẳng bao giờ động đến chúng.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s